Martijn Adelmunds presentatie van ‘Toevluchtsoord’

Vrijdag 30 juni vond de boekpresentatie van Anthonie Holslags roman Toevluchtsoord plaats. Het werd een waar literair feest, met voordrachten van 15 schrijvers en dichters en muzikale optredens. Toevluchtsoord werd gepresenteerd door Martijn Adelmund, auteur van o.a. Max Havelaar met zombies, die met zijn speech precies de essentie van het boek raakte. Hieronder de tekst van die speech.

De vouwen van de tijd

De tijd is een vreemd gegeven.
Als schrijver kun je hem uitrekken en indikken. Je kunt in tien pagina’s een tijdsverloop van seconden beschrijven, in één witregel kun je eeuwen laten verstrijken.
Maar niet alleen in boeken is de tijd vreemd: wat geldt voor een schrijver, geldt eigenlijk voor ons allemaal. Een klok mag dan onze momenten netjes in vakjes van vijf minuten verdelen. Voor de één zijn die een oogwenk voorbij, voor de ander vouwt een moment zich uit tot een tergend trage eeuwigheid, als je bij de tandarts zit bijvoorbeeld.
Ik worstel met de tijd, ik denk wij allemaal wel. Het leven is tegenwoordig jachtig.
Een boek lezen helpt daarbij. Het vertraagt je gedachten, schakelt het ‘moeten’ uit en legt het ‘steeds weer willen’ in handen van de verhalenverteller.
En als je dan een boek leest, dan raad ik je aan om dit boek, Toevluchtsoord van Anthonie Holslag te lezen. Anthonie is zo’n verhalenverteller die je meeneemt en laat stilstaan bij kleine dingen, barstjes in porseleinen beeldjes, de manier waarop sterren weerspiegelen in het water. Toevluchtsoord maakt me rustig, doet me stilstaan en nadenken.
Goede boeken doen dat.
En als dan halverwege de sneltreinvaart in het verhaal komt, is er dat mooie gegeven: die digitale verschrikking (meer kan ik er nu beter nog niet over vertellen, ander is de lol er af), die de lezer op een bijna filosofisch niveau opnieuw laat stilstaan, deze keer bij wat er tegenwoordig mogelijk is, en wat de consequenties daarvan zijn.

Voor je het weet bevind je jezelf in een heerlijke spagaat, dat je enerzijds wilt doorlezen en anderzijds het boek wilt wegleggen om na te denken en te verwerken wat er allemaal gebeurt.
De tijd rekt zich uit en dikt zich in tegelijk.
De tijd vouwt.

“De tijd die strekt zijn
stramme spieren
schudt de luizen uit zijn pels
en wrijft met knokenhanden
over zijn geluidloos zwijgen
want in zijn gewrichten
gaat de wereld rond
wie niet zwicht is poeder
in zijn vouwen

Daar, op stapels oud papier
worden lammeren geslacht
kerken die verkruimelen
de mensheid valt uiteen
daar, waar hij zijn knieën buigt
is alles molenstenen”

Dit is een fragment van een gedicht dat ik schreef ik in opdracht van een kerk, als stadsdichter van Wageningen. De organisatie vroeg me iets te schrijven bij een kunstwerk met de naam ‘Agnus Dei’. Het kunstwerk bestond er uit dat de kunstenaar, Willem Zijlstra, een onschuldig lammetje kocht, het de keel doorsneed en liet doodbloeden – waarna hij het liet prepareren en tentoonstelde op een hele hoge stapel kranten, alsof de kranten (de media) een altaar waren waarop het lam (christus) geofferd was. Het kunstwerk was maatschappijkritisch bedoeld, het wilde confronteren en discussie losmaken.

Kunstenaars doen dat. Ze kijken naar de wereld om zich heen, proberen daar een essentie van te vangen en vertalen dat in een beeld, dat – vaak als metafoor – weerspiegelt wat iedereen voelt.

Anthonie doet dat in zijn boek Toevluchtsoord ook, en niet minder bloederig of confronterend. Zoals hij in zijn nawoord uitlegt, is het boek een combinatie van een opdracht, een persoonlijke herinnering en de actualiteit – in het bijzonder het aan de macht komen van president Trump in Amerika. Met dit in gedachten worden de sterke beelden in Toevluchtsoord extra krachtig – het gekrijs uit honderden kelen, lichamen die tegen ramen muren opbotsen (“Ik hoor ze, ik hoor ze, IK HOOR ZE IN MIJN HOOFD”).
En zo kom ik bij de reden waarom ik dit boek aan u mag presenteren – waarom juist ik dit boek aan u wil presenteren. Ik ben niet alleen stadsdichter van Wageningen, ik ben ook schrijver van het boek Max Havelaar met Zombies, een boek dat veel gemeen heeft met Toevluchtsoord. Het zijn beiden horrorromans die gruwelijkheden inzetten om een boodschap duidelijk te maken – gelukkig sneuvelen er bij ons geen echte lammetjes.

Net als Anthonie Holslag ben ik een kind van deze verontrustende tijd.
Ik worstel met de tijd, ik denk wij allemaal wel. Het leven is tegenwoordig jachtig en er gaan – zo lijkt het – zaken verloren die waardevol zijn. (“kerken die verkruimelen de mensheid valt uiteen”). De toegenomen discriminatie, het opkomende populisme in een tijd van economische crisis, en de ongelijkheid in de wereld door twee eeuwen kapitalisme: Max Havelaar met zombies gaat daarover, en Toevluchtsoord ook.
Maar politiek is saai en werkelijk activisme is niet aan mij besteed.
Geef mij maar boeken, boeken zoals Toevluchtsoord.
Boeken kunnen mensen raken, en doen stilstaan. Bij barstjes in porseleinen beeldjes, de manier waarop sterren weerspiegelen in het water, maar ook bij de manier waarop de wereld in elkaar zit.
Ik presenteer u: Toevluchtsoord.

Voor meer informatie over dit kunstwerk: http://www.kunstdeevee.nl/KunstDeeVee/Agnus_Dei_altaarstuk.html

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *